Άνθρωποι ή Καταστάσεις

Εισαγωγή

Όλοι οι πολιτικοί είναι διεφθαρμένοι και λαμόγια. Αυτοί που μας διοικούν φταίνε. Όλοι οι μπάτσοι είναι γουρούνια. Φράσεις τόσο κοινότυπες και τόσο χιλιοειπωμένες από τον πιο πιτσιρικά μέχρι και τον πιο ηλικιωμένο. Όλοι είναι απατεώνες άραγε; Το πρόβλημα βρίσκεται δηλαδή σε κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα; Σε μια επιτροπή από κακούς ανθρώπους; Ποιοι είναι τότε αυτοί να τους συλλάβουμε και να λύσουμε το πρόβλημα μας μια και καλή. Εδώ είναι που θέλω να κάνω ένα διαχωρισμό γιατί πιστεύω ότι έχει υπάρξει σύγχυση. Ένα διαχωρισμό μεταξύ των ανθρώπων και των καταστάσεων.

Πείραμα

Θα ξεκινήσω την ανάλυση με ένα πείραμα του Harry Harlow (Η.Η.). Το πείραμα ήταν το εξής. Πέντε πίθηκοι και μία σκάλα στην κορυφή της οποίας υπήρχε μια μπανάνα. Όταν λοιπόν ένας πίθηκος έφτανε στην μπανάνα οι τέσσερεις εναπομείναντες καταβρέχονταν. Αυτό συνεχιζόταν αέναα ώσπου τελικά οι πίθηκοι προς αποφυγήν της τιμωρίας τους (την ψυχρολουσία) όταν έβλεπαν κάποιον που επιχειρούσε να ανέβει τη σκάλα είχαν φτάσει στο σημείο να τον αποτρέπουν ώστε να μη τιμωρηθούν. Έπειτα στο πείραμα αποσύρθηκε ένας απ’ τους πέντε πίθηκους και τη θέση του έλαβε ένας νέος πίθηκος. Ο τελευταίος ανίδεος για τα συμβάντα επιχειρούσε να ανέβει τη σκάλα και να φάει τη μπανάνα αλλά οι άλλοι τέσσερεις τον απέτρεπαν συνεχώς ώσπου σταμάτησε να προσπαθεί. Ο νέος πίθηκος δεν υπέστη την τιμωρία της ψυχρολουσίας αφού οι άλλοι τέσσερεις δεν πλησίαζαν ποτέ τη μπανάνα. Εν συνεχεία αντικαταστάθηκε ένας ακόμη απ τους τέσσερεις παλιούς πιθήκους. Όταν ο νεοφερμένος επιχειρούσε να ανέβει τη σκάλα οι υπόλοιποι τέσσερεις τον απέτρεπαν μαζί και ο πίθηκος που δεν είχε υποστεί την τιμωρία. Σιγά σιγά αντικαταστάθηκαν όλοι. Αντικαταστάθηκε λοιπόν και ο πέμπτος και πιο παλιός πίθηκος (ο μοναδικός εναπομείναντας που κάποτε είχε υποστεί την τιμωρία και που γνώριζε γιατί δεν επέτρεπε στους υπόλοιπους να πλησιάσουν τη μπανάνα). Όταν ο αντικαταστάτης του προσπαθούσε να φτάσει στη μπανάνα οι άλλοι τον απέτρεπαν. Τον απέτρεπαν χωρίς να ξέρουν τον λόγο αφού κανένας τους δεν είχε υποστεί ποτέ την τιμωρία. Όσες φορές και αν συνεχιζόταν η αλλαγή κάποιου πιθήκου η κατάσταση παρέμενε. Δηλαδή να επιτίθενται στο νεοεισαχθέντα ώστε να τον αποτρέψουν να φάει τη μπανάνα.

Αυτό που συνέβη λοιπόν ήταν ότι οι πίθηκοι αβούλως διαδέχτηκαν την κατάσταση, βυθίστηκαν σ αυτήν και εν τέλει τη διαιώνιζαν χωρίς να γνωρίζουν το γιατί. Εδώ δηλαδή αιτία του προβλήματος στο ότι δεν πλησίαζαν τη μπανάνα είναι η υποβόσκουσα κατάσταση και όχι ότι οι πίθηκοι είναι βίαιοι. 

Καταστάσεις

Ας αφήσουμε λοιπόν το πείραμα και τους πιθήκους και ας μεταπηδήσουμε στους ανθρώπους και τις κοινωνίες. Σκεφτείτε τώρα επαγγέλματα όπως οι πολιτικοί, οι γιατροί, οι εξεταστές οδήγησης και οι καθηγητές. Σε κάθε τέτοιο επάγγελμα υπάρχει η αντίστοιχη κατάσταση. Και λέγοντας κατάσταση εννοούμε το περιβάλλον, τις σχέσεις, τις ιδέες, τους θεσμούς, τη νοοτροπία που έχουν διαμορφωθεί στο πέρασμα των χρόνων και οτιδήποτε άλλο νοερό περιτριγυρίζει και μεσολαβεί μεταξύ των ανθρώπων. Συμπεριφορές που κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά. Σκεφτείτε το φακελάκι πόσο ανώδυνα και ελαφριά τη καρδία το δίνουμε στον γιατρό, πόσο καθημερινό γεγονός είναι τα φροντιστηριακά και ιδιαίτερα μαθήματα απαξιώνοντας έτσι το εκπαιδευτικό σύστημα, πόσο αναγκαία προϋπόθεση αποτελεί το λάδωμα για την απόκτηση του διπλώματος οδήγησης. Σκεφτείτε ακόμα το βύσμα που βάζουμε στο στρατό για μια καλύτερη υπηρεσία και πιο κοντινή πόλη και ακόμα ακόμα το κάπνισμα στους δημόσιους κλειστούς χώρους. Πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας, είναι άκρως παράνομα αλλά δε μας καίγεται και πολύ καρφί. Πράγματα που σε άλλες χώρες θα τράβαγαν τα μαλλιά τους. Πράγματα που αποδεικνύουν ότι όχι μόνο έχουμε συμβιβαστεί με το Τέρας αλλά το ταΐζουμε και εμείς οι ίδιοι. Εδώ λοιπόν μιλάμε για καταστάσεις και όχι για ανθρώπους. Δε σημαίνει ότι είμαστε κακοί και μικρόψυχοι (όπως οι πίθηκοι δεν είναι βίαιοι) απλώς σε έναν αγώνα επιβίωσης ασυνείδητα τις έχουμε ενστερνιστεί και συμπορευόμαστε μ αυτές. Οι καταστάσεις λοιπόν είναι το έρεισμα πάνω στις οποίες πατάνε και βαδίζουν οι άνθρωποι. Είναι ο χώρος τους. Προσαρμόζονται σ αυτόν και δρουν αναλόγως. Συνεπώς αν αυτές επιτρέπουν την παρανομία, την αθέτηση κανόνων και η ατιμωρησία ευνοείται τότε οι ενέργειες των ανθρώπων θα είναι σχετικές με τα παραπάνω.

Πιστεύετε λοιπόν ότι στην Αγγλία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία όλοι οι άνθρωποι είναι καλύτεροι και πιο ηθικοί απ τους Έλληνες; Προφανώς και όχι. Απλώς οι καταστάσεις δηλαδή οι φανταστικοί χώροι που έχουν χτίσει οι άνθρωποι προϊόντος των χρόνων και μέσα στους οποίους κινούνται είναι πολύ πιο σωστοί. Επί τω πρακτέω αν έναν άνθρωπο όντως διεφθαρμένο τον βάλεις σε κάποια υπηρεσία της Σουηδίας όχι μόνο δε θα κλέψει γιατί γνωρίζει ότι κάτι τέτοιο θα χει βαριά αντίποινα και θα γίνει δακτυλοδεικτούμενος από όλους τους υπόλοιπους αλλά εισαγόμενος σ αυτές τις καταστάσεις θα τις συντηρήσει και ο ίδιος και θα παραδειγματίσει τους επόμενους του (όπως ακριβώς συντηρούσαν την κατάσταση και οι πίθηκοι). 

Άνθρωποι

Οι άνθρωποι απ την άλλη είναι οι μονάδες οι οποίες ως επί το πλείστον κινούνται πάνω στα θεμέλια που ορίζει η επικείμενη κατάσταση. Υπάρχουν άλλοι τίμιοι, άλλοι ανέντιμοι, άλλοι ηθικοί και άλλοι βρώμικοι. Αβούλως μπορεί να γίνουν απλοί συνεχιστές των καταστάσεων, να είναι πιόνια και έρμαια αυτών. Έχουν τη δύναμη να γίνουν όμως και οι κύριοι αυτών, εκείνοι που θα τις ανατρέψουν. Και είναι οι μόνοι που έχουν τη δύναμη αυτή. Στην παροντική κρίση και δε μιλάω για την οικονομική αλλά για την αξιακή  ως επί το πλείστον οι άνθρωποι είναι εγκλωβισμένοι σ αυτές και λίγοι είναι εκείνοι που καταφέρνουν να μην πιαστούν αιχμάλωτοι στα δίχτυα τους. Οι περισσότεροι αναγνωρίζουν τις λαθεμένες καταστάσεις αλλά ελάχιστοι καταφέρνουν να τις απαρνηθούν. Οι τελευταίοι δεν καθηλώνονται δηλαδή στην απλή αναγνώριση τους αλλά πάνε ένα βήμα παραπέρα και αρνούνται να συμβιβαστούν μ αυτές. Αυτοί είναι οι διανοούμενοι, οι πνευματικοί άνθρωποι, οι σωτήρες δηλαδή που περισσότερο με την στάση τους και το ήθος τους και λιγότερο με την συνεχή απαξίωση προσώπων προσπαθούν να τις χτυπήσουν και να τις αναδιαμορφώσουν. Και λέγοντας διανοούμενους δεν εννοούμε τους σπουδαγμένους αλλά τους ηθικούς, τους έντιμους.

Προτάσεις

Αφού λοιπόν έχουμε διαχωρίσει τους ανθρώπους απ τις καταστάσεις είμαστε πιο κοντά στο να προσεγγίσουμε τη λύση. Αποτελεί γεγονός ότι άνθρωποι και καταστάσεις είναι έννοιες αλληλένδετες και η μία κουμπώνει με την άλλη. Οι άνθρωποι ορίζουν τις καταστάσεις και οι τελευταίες προσφέρουν το περιβάλλον του ανθρώπου στο οποίο θα εργαστεί. Δεν υφίστανται καταστάσεις χωρίς ανθρώπους. Ωστόσο η δυσκολία έγκειται στην αναδιαμόρφωση των πρώτων  και όχι στην αλλαγή ορισμένων προσώπων. Λύση δεν αποτελεί η εμμονή σε μεμονωμένους ανθρώπους και ο εφησυχασμός  στο στεγνό γιουχάρισμα αποκλειστικά και μόνο κάποιων ή μιας ομάδας προσώπων. Στη βέλτιστη περίπτωση αυτό που θα καταφέρουμε είναι να φυγαδεύσουμε τα συγκεκριμένα και στη θέση τους να φέρουμε κάποια άλλα. Σχεδόν βέβαια λοιπόν και τα επόμενα θα τα βαφτίσουμε απατεώνες και τα επόμενα και τα επόμενα επειδή ο χώρος στον οποίο εισέρχονται είναι βρώμικος (όπως ισοδυνάμως με αφέλεια θα χαρακτηρίζαμε τους πιθήκους βίαιους). Ίσως πολλοί απ αυτούς να είναι και τίμιοι όμως η τιμιότητα τους θα χαθεί στον κυκεώνα της ατιμίας που πρεσβεύει ο χώρος τους. Ενδέχεται αν ευθυγραμμιστούν πέντε έξι πλανήτες οι νεοφερμένοι άνθρωποι να είναι όλοι ηθικοί, να αποτελέσουν σταδιακά την πλειοψηφία στο χώρο τους και να τον θεραπεύσουν. Ωστόσο πιθανοτικά μιλώντας και παρατηρώντας το μέσο όρο των ανθρώπων ο χώρος -και η νοοτροπία που ενυπάρχει μέσα σ αυτόν- θα τους απορροφήσει και θα τους ‘φάει’. Δεν αντιλέγω ότι πρέπει να αμαυρώνουμε το όνομα και τη φήμη των ανήθικων και να εξυμνούμε τους τίμιους. Ίσα ίσα κάτι τέτοιο είναι αναγκαίο για να μη μας εξουσιάσει η διαφθορά και η πλεκτάνη. Ωστόσο μόνο αυτό δεν αρκεί! Αν περιοριζόμαστε στην ξερή κριτική χωρίς να συνοδεύεται απ τη δράση στην ουσία δεν πετυχαίνουμε τίποτα περισσότερο απ την αλλαγή των προσώπων και τη διατήρηση της κατάστασης. Εν ολίγοις θέλω να πω ότι δεν πρέπει να βλέπουμε το πρόβλημα μόνο στα πρόσωπα κάποιων αλλά κυρίως στις καταστάσεις που συντηρούνται υπογείως.

Μια ανέφικτη και ιδεατή λύση θα ήταν ο εντοπισμός όλων των ηθικών ανθρώπων-σωτήρων και η μαζική και αμοιβαία αλλαγή με τους ανθρώπους που πρεσβεύουν τον εκάστοτε χώρο. Αυτό θα γινόταν για όλους τους χώρους. Κάθε φορά που βρίσκονταν σε ένα χώρο (π.χ. της πολιτικής) θα αφαιρούσαμε λίγους λίγους τους ηθικούς και στη θέση τους θα βάζαμε τυχαίους ανθρώπους. Αυτοί οι τυχαίοι άνθρωποι θα γίνονταν οι συνεχιστές της υγιούς κατάστασης (όπως ακριβώς και με το πείραμα του H.H.) που θα χαν χτίσει οι ηθικοί . Σιγά σιγά θα απομακρύναμε όλους τους ηθικούς-σωτήρες και θα τους μετακινούσαμε σε έναν άλλο χώρο. Με την ίδια συλλογιστική πορεία θα θεραπεύαμε όλους τους χώρους και όλες τις καταστάσεις. Αλλά κάτι τέτοιο προφανώς είναι μη υλοποιήσιμο για προφανείς και αυτονόητους λόγους. (Αντίστοιχα στο πείραμα του Η.Η. αν αντικαθιστούσαμε μονομιάς όλους τους πιθήκους με άλλους και τους οποίους πλέον δε θα καταβρέχαμε σε ενδεχόμενη επαφή κάποιου με τη μπανάνα τότε θα πετυχαίναμε αλλαγή της κατάστασης. Δηλαδή να μην μάχονται μ αυτόν που θα πλησίαζε τη μπανάνα).

Η εφικτή λύση λοιπόν είναι να γίνουμε εμείς οι ηθικοί άνθρωποι, οι λυτρωτές των άρρωστων καταστάσεων. Εμείς που θα τις αντιληφθούμε, θα απεγκλωβιστούμε απ αυτές, θα τις απαξιώσουμε και θα τις ξαναχτίσουμε εκ νέου. Η λύση θα επέλθει αν πρωτίστως επικεντρωθούμε στο άτομο μας. Ο καθένας μας γίνει πιο ηθικός και με τη στάση του παρασύρει τον κύκλο του, ο κύκλος του και άλλους κύκλους και στο τέλος η σφαίρα επιρροής αγκαλιάσει όλους μας. Έτσι μόνο θα επέλθει η αλλαγή στις νοοτροπίες και στις συμπεριφορές.

Ο πυρήνας του προβλήματος ωστόσο παραμένει και είναι με ποιον τρόπο θα εξελίξουμε τους εαυτούς μας, πως θα γίνουμε πιο δίκαιοι και έντιμοι. Αυτό λοιπόν θα γίνει μέσω μιας άνθισης ηθικής και μιας υγιούς εσωστρέφειας. Και εφόσον μοιάζει δύσκολο εμείς οι ίδιοι να βρεθούμε αντιμέτωποι με τις καταστάσεις, να τις απαρνηθούμε και ακολούθως να τις θεραπεύσουμε -αφού μάλλον έχουμε γίνει δυσκίνητοι και άκαμπτοι- ας πάρουμε μέτρα που μακροπρόθεσμα θα τις βελτιώσουν. Αρτιότερη δηλαδή εκπαίδευση που θα σκαλίζει τα θέματα της ηθικής, θα διδάσκει την ανιδιοτελή τιμιότητα και θα αναδεικνύει τα οφέλη του να είμαστε σωστοί όχι για λόγους εντυπωσιασμού στους άλλους αλλά για να κερδίσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Εκπαίδευση που θα ενημερώνει ότι πέρα απ τα πρόσωπα κρύβονται οι καταστάσεις. Η αόρατη αυτή δύναμη που κατακυριεύει και κρατάει δέσμιους τους ανθρώπους. Εκείνη που εκκολάπτει τα αυγά της πάνω στους ανθρώπους και αναπαράγεται με τη βοήθεια τους. Μαθήματα επίσης επίκαιρα που θα αναδεικνύουν τα προβλήματα στη σημερινή κοινωνία αλλά και τις καταστάσεις που επείγουν θεραπείας. Η διδαχή ακόμη ότι οι μόνοι που δύνανται να τις αλλάξουν είναι οι ίδιοι που δε θα μείνουν στην απλή γνώση αυτών αλλά με τη στάση και το ήθος τους θα τις απορρίψουν και εν τέλει θα τις εξυγιάνουν.

Τέλος η θέσπιση καλύτερων νόμων συμβάλει προφανώς στη βελτίωση των συμπεριφορών. Αλλά αν οι ίδιοι οι άνθρωποι δεν τους σέβονται, εδρεύει η ατιμωρησία και η ανοχή στην αθέτηση τους τότε σίγουρα δεν αποτελούν ολοκληρωτική λύση. Όπως ο αυστηρός αυτός νόμος που απαγόρευε δια ροπάλου με τις αβάσταχτες κυρώσεις το κάπνισμα στους κλειστούς χώρους. Και όλοι είδαμε την εξέλιξη. Το κάπνισμα επιτρέπεται! Συνεπώς δεν αρκούν μόνο οι κανόνες. Πρέπει να αλλάξουν οι ίδιοι οι άνθρωποι οι οποίοι θα μεταβάλουν τις καταστάσεις!

Σούμα. Φέρε και κάνα μεζεδάκι να τσιμπολογάμε. Χοχο είπα και το χωρατό μου. Σούμα-Σύνοψη.

Εν κατακλείδι είναι προσωπική μου πεποίθηση ότι η ουσία του προβλήματος δεν έχει εντοπιστεί. Δεν κοιτάμε να σκοτώσουμε τον ιό αλλά να θεραπεύσουμε μόνο μερικά απ τα συμπτώματα του. Αυτό που μας διαχωρίζει λοιπόν από μία αναπτυγμένη ευρωπαϊκή χώρα δεν είναι μόνο οι δρόμοι, τα κτίρια και τα πάρκα αλλά οι καταστάσεις και οι συμπεριφορές που έχουν δημιουργήσει οι άνθρωποι σε αυτά τα κράτη σε κάθε κοινωνικό χώρο.  Γι αυτό πιστεύω ότι οι σελίδες που γράφονται για την ιστορία μας είναι μαύρες. Έχουμε βυθιστεί στο σκότος, στην άγνοια και στη σαπίλα. Μια ματιά γύρω μας αρκεί για να το καταλάβουμε. Απ την οδηγική συμπεριφορά και τα πεζοδρόμια που τα θεωρούμε προέκταση των δρόμων και που έχουμε βάλει στην κορυφή της πυραμίδας το αμάξι και στη βάση της το πεζό μέχρι τις αποδείξεις που δεν κόβουμε, μέχρι το φαγοπότι στις δημόσιες υπηρεσίες και μέχρι ένα σωρό άλλα. Και η ανατροπή αυτών των γεγονότων είναι πιο δύσκολη από ποτέ. Γιατί σ αυτόν τον αγώνα στόχος είναι το άτομο μας και η αυτοθεραπεία μας. Ο εχθρός δε βρίσκεται αντίκρυ μας αλλά μέσα μας.

Όσον αφορά το πείραμα του H.H. το αισιόδοξο μήνυμα είναι ότι αυτό αφορούσε πιθήκους. Ο άνθρωπος δεν είναι πίθηκος. Ως ον με νου και παρατηρητικότητα οφείλει να εντοπίσει τις άρρωστες καταστάσεις, να μη μείνει στο εύκολο κομμάτι δηλαδή στην αναγνώριση τους και ακόμη να μην παρασυρθεί στην επίμονη και διαρκή ρίψη των ευθυνών για την κατάντια  μας αποκλειστικά και μόνο σε πρόσωπα. Αφού τις εντοπίσει λοιπόν εν συνεχεία να τις χτυπήσει και να τις ορίσει εκ νέου με σωστές αρχές. Δε μιλάω για εξέλιξη γιατί η εξέλιξη προϋποθέτει σωστά θεμέλια πράγμα που εκλείπει. Και δεν αρκούν πέντε διανοούμενοι και πέντε ήρωες για να μας σώσουν αλλά ο καθείς μας με τη στάση του και το ήθος του να συμπαρασύρει τον περίγυρο του ώστε όλοι μαζί να τις αναθεωρήσουμε και νοερά να τις οικοδομήσουμε απ την αρχή.

Αμαξάρες

Παίρνω τα κλειδιά μου και φεύγω για τον καθιερωμένο νυχτερινό μου περίπατο.
Κάτω απ' το ζεστό κίτρινο φως των στύλων της ΔΕΗ εξερευνώ τις γειτονιές.
Μια ψυχική γαλήνη με διακατέχει η αλήθεια.
''Μπιπππ απ' το πεζοδρόμιο ρε μαλάκα''
μου κορνάρει ο ηγέτης, ο κατακτητής της ασφάλτου.
Ποια ψυχική γαλήνη λέω τώρα. Μου την πήρε και την έστειλε σ άλλους αστρικούς κόσμους.
Κοιτάω δεξιά μα δε διακρίνω πεζοδρόμιο.
Κοιτάω αριστερά και βλέπω ένα πεζοδρόμιο -ο Θεός να το κάνει-
στο μισό απ το οποίο να έχουν σκαρφαλώσει τα τετράτροχα μεταλλοκούτια.
Στο άλλο μισό δε που χει απομείνει να βλέπω παντού κουραδονάρκες.
Σκέφτομαι αδέσποτα, πολιτεία, πολεοδομία, ευθύνες και όλα τα συναφή. Μια σύγχυση γενικά επικρατεί.
Αλλά πιο πολύ σκέφτομαι εκείνον τον απρόσαρμοστο που με το κουκουτσόμυαλο που κουβουλάει νοιώθει ο βασιλιάς της πόλης σα μπαίνει στο μεταλλοκούτι του.
Ακόμα πιο πολύ σκέφτομαι ότι δεν είναι μόνος. Έχει και παρέα και μεγάλη παρέα μάλιστα. Δεν είναι η εξαίρεση στον κανόνα αλλά είναι ριζωμένη αντίληψη στα χαζοκέφαλα των πολλών.
Είμαστε παθούντες καταλήγω.

Ο Θάνος Μικρούτσικος σε μια συζήτηση με το Λίβελο

[Το παρόν πρωτοδημοσιεύτηκε το 2009 στην εφημερίδα University Press από το συνεργάτη μας, Λίβελο.]

‘Είμαι από δεξιά!!!’ μια εκκωφαντική φωνή ήχησε σαν κόρνα στο αυτί μου και απέφυγα τη σύγκρουση με μια νταλίκα, μεσημεριάτικα Σάββατο του Σεπτέμβρη. Ο καυτός ήλιος και το μποτιλιάρισμα της Ούλοφ Πάλμε με οδηγούσαν όχι προς το σπίτι του Θάνου Μικρούτσικου αλλά προς το ψυχιατρείο.. Το εκλογικευμένο παραλήρημα της αθηναϊκής ζωής σταμάτησε 3 τετράγωνα ακριβώς πριν από το σπίτι του Κ. Θάνου. Ήταν όλο τόσο ήσυχα, ήρεμα και με μια γεύση απομόνωσης που θα νόμιζε κανείς πως επρόκειτο για άλλη πόλη.. Ειλικρινά άκουγες μέχρι και το θρόισμα των δέντρων για να γίνω και λίγο ποιητικός. Αφού λέω ‘τώρα θα χτυπήσει η καμπάνα, θα βγούνε 2 καουμπόηδες, θα φτύσουν και θα αρχίσουν να πυροβολούν..!!’. Αρκετά όμως με την εισαγωγή, πάμε στo διαταύτα:

Θάνος Μικρούτσικος : Όταν ο Θεοδωράκης έβγαλε το ‘Άξιον εστίν’ δήλωσε πως πέτυχε τη μεταφορά της ποίησης του Ελύτη στο λαό. Και του έγραψα τότε τις ενστάσεις μου –‘Αυτό το σπουδαίο έργο δηλαδή, ήταν ένας ‘μεταφορέα ποίησης’;’-. Όχι! Εγώ ακούγοντας το δίσκο είδα χίλια πράγματα διαφορετικά από ότι τα έβλεπα στον Ελύτη. Πρέπει να καταλάβετε ότι δεν είναι το κείμενο το κρασί που θα μπει μέσα σε ένα ποτήρι.. Η μουσική για μένα δεν είναι υποκρουσιακή. Γι αυτό και πρέπει αν κάποιοι στίχοι σημαίνουν κάτι πριν τη μελοποίηση τους να σημαίνουν κάτι άλλο μετά.

Λίβελος: Αυτό το έχετε πει στους στιχουργούς με τους οποίους συνεργάζεστε; Δεν νοιώθουν πως αλλοτριώνεται το έργο τους; Γιατί είναι διαφορετικό να προσθέτετε στοιχεία και διαφορετικό να μετατρέπεται ολόκληρο το νόημα.

Θ.Μ. : Ναι, και πολλοί μάλιστα επικροτούν τη στάση μου αυτή. Φυσικά και εννοώ πως αν πριν σήμαινε ένα κείμενο ΑΒΓ τώρα να σημαίνει ΑΒΓΔΖΗ.. Ή ακόμα και τα ΑΒΓ να εννοούνται διαφορετικά. Αν ήταν η μουσική απλά υποκορουσιακή θα κρατούσαμε μια φόρμα από το 1300 και δεν θα προσπαθούσαμε να την αλλάζουμε κάθε τόσο. Γιατί φτάσαμε σήμερα στην εποχή που ο κάθε συνθέτης αναζητεί τη δικιά του φόρμα για την πάρτη του. Ξέρεις τι μεγάλο ρίσκο είναι να προσπαθήσεις να βρεις τη δικιά σου φόρμα; Να ανοίξεις μια άτυπη κόντρα στο μυαλό του ακροατή ανάμεσα στο νέο που του προσφέρεις και σε ακούσματα χρόνων που έχουν εγχαραχτεί στη μνήμη του; Η επικρατούσα φόρμα είναι πάντα η κοινωνική εμπειρία αποκρυσταλλωμένη. Η κοινωνία δεν δύναται να παραμείνει αμετάβλητη και ως εκ τούτου μεταβάλλονται και οι μουσικές φόρμες. Από το 45' και μετά και λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης και λόγω κυρίως της τεράστιας αλλαγής λόγω της φόρτωσης του κλίματος που επέφεραν οι τόσοι θάνατοι, οι κοινωνικές μεταβολές όπως και οι μουσικές ήταν συνεχές φαινόμενο. Αν δεν αλλάξουν τα πράγματα κοινωνικά δε θα αλλάξει και η φόρμα. Οι κοινωνικές επαναστάσεις συνοδεύονται από τις καλλιτεχνικές.

Λ. : Πιστεύετε πως όταν ένας καλλιτέχνης θέλει να φέρει κάτι το δικό του, το καινούριο στο στερέωμα, λόγω του πολέμου που δέχεται στην προσπάθεια του αυτή, ταμπουρώνεται τόσο στην προοδευτική ιδεολογία του για να αμυνθεί που όταν πια καταφέρει να εγκαθιδρύσει την ‘κυριαρχία του’ γίνεται συντηρητικός; Δηλαδή, μετά τη μεταπολίτευση τα μουσικά δρώμενα στην Ελλάδα, όπου, τότε κυριαρχούσε το πολιτικό τραγούδι, τα αλλάξατε εσείς και ο Παύλος ο Σιδηρόπουλος που έφερε το ροκ στην Ελλάδα. Το ροκ δέχθηκε μεγάλο πόλεμο και όταν αργότερα απολάμβανε τις μέρες της δόξας του άνοιξε αντίστοιχο πόλεμο στο νέο, στο ραπ που έκανε την εμφάνισή του με τον BD foxmoor στην Ελλάδα.

Θ.Μ. : Αυτό είναι αλήθεια. Και κυρίως λόγω της κοινωνικής καταξίωσης που αργότερα απολαμβάνουν. Δηλαδή, ίδιος είναι ο Mcartney των Beatles με τον Mcartney των 2 δισεκατομμυρίων ευρώ; Αυτό το βλέπουμε πολύ συχνά και είναι πιστεύω και ο φόβος όλων των καλλιτεχνών. Εγώ στα 62 μου χρόνια και έχοντας κάνει λεφτά από τα 50 μου πιστεύω βρίσκομαι στην κατηγορία όπου μία πέφτω μία σηκώνομαι (όχι χρηματικά). Έχω κάνει αγώνες για να μην συντηρικοποιηθώ χοντρά. Η μάχη είναι συνεχής και δύσκολη για να μην αλλοτρειωθείς. Είναι σαν ένα σχοινοβάτη που ισορροπεί πάνω στο τεντωμένο σχοινί της αυτογνωσίας, μόνο που κάποιοι πέφτουν και μένουν για πάντα εκεί στην αλλοτρίωση. Και επειδή ο άνθρωπος κρίνεται και από τα Ναι του και κυρίως από τα Όχι του, εγώ έχω πει πάρα πολλά Όχι.

Η δεύτερη παρατήρηση που θέλω να κάνω αφορά την αντίφαση που υπάρχει ανάμεσα στον καλλιτέχνη και του ίδιου του έργου τέχνης του. Δηλαδή υπάρχουν αξιόλογοι καλλιτέχνες με έργα που εμπεριέχουν ανατρεπτικά στοιχεία που παρόλα αυτά ήταν συντηρητικοί και εξουσιαστές. Ο Straous, o Σεφέρης πρεσβευτής της χειρότερης περιόδου του Καραμανλή , ο Έζρα Πάουντ υποστηρικτής του Μουσολίνι κ.α. Και όμως ο Σεφέρης έχει εκφράσει μια ελληνική πραγματικότητα σε πολύ υψηλό επίπεδο. Τώρα αν με ρωτήσεις εγώ προτιμώ τον καλλιτέχνη που είναι βαθύτατα ανθρωπιστής. Ρίτσος, με μεγάλα έργα… σοβαρός, αγωνιστής..

Λ. : Πολλοί καλλιτέχνες αν και προοδευτικοί στην κοινωνική ζωή τους δύναται να είναι φασίστες στην προσωπική. Δηλαδή στη συμπεριφορά τους. Όπως πχ ο Καζατζάκης. Εμένα από την άλλη δε με ενδιαφέρει η προσωπική ζωή ενός καλλιτέχνη και πιστεύω πως πολλοί καλλιτέχνες φέρονται άσχημα και λόγω μια άμυνας που έχουν αναπτύξει ακριβώς επειδή δεν μπορούνε να επικοινωνήσουν με τους γύρω τους. Eπικοινωνούν μόνο μέσα από τα έργα τους. Μια άλλη παρατήρηση μου είναι πως ενώ έχετε γράψει 3 βιβλία και είστε ένας άνθρωπος που ‘καίγεστε’ με την καλή έννοια δεν έχετε γράψει στοίχους ούτε για ένα κομμάτι. Ακόμα και ο Παπακωνσταντίνου που είναι καθαρά ερμηνευτής έχει γράψει στοίχους. Δεν νοιώσατε ποτέ αυτή την ανάγκη;

Θ.Μ. : Συνεργάστηκα με πολύ αξιόλογους ανθρώπους, που ειλικρινά με κάλυπταν. Κάλυπταν την ανάγκη μου για εξωτερίκευση μέσα από την πένα τους. Εξάλλου εγώ δεν είμαι τραγουδοποιός. Μόνο συνθέτω και ενίοτε τραγουδάω, όποτε κρίνω πως η ερμηνευτική διάσταση του κομματιού το απαιτεί. Όταν ο τρόπος ερμηνείας είναι προέκταση του παιξίματος του πιάνου.

Λ. : Καλά εσείς δεν τραγουδάτε, δίνετε παράσταση..! Και βλέποντας αυτή την υποκριτική ικανότητα που φανερώνετε κάθε φορά που τραγουδάτε δεν μπορώ να μη ρωτήσω : ‘ τι σημαίνει για εσάς η έννοια της τέχνης; Είναι όπως έλεγε ο Σταντάλ ένας καθρέφτης που περιφέρεται στο κέντρο ενός χωριού και φανερώνει κάθε άσχημη η όμορφη πτυχή της πραγματικότητας; Ποια είναι αυτή η δραματική συγκυρία που έχετε δηλώσει επανειλημμένως πως κυνηγάτε;

Θ.Μ. : Μεγάλωσα στη μετεμφυλιακή Ελλάδα. Όπως σου πα και πριν η κάθε εποχή έχει τη φόρμα (μουσική) που την εκφράζει. Κάθε εποχή έχει αρκετές δραματικές συγκυρίες που είναι αυτές που στο μέλλον θα φανερώνουν το ποια ήταν η εποχή μας. Τώρα, ξεκινάμε από το νατουραλισμό και φτάνουμε σε αυτό που έλεγε ο Μαγιακόφσκι και το 'εχω και ως προμετωπίδα στο 'βιβλίο της ζωής μου' :’ η τέχνη δεν πρέπει να αντανακλά, μα σαν φακός να μεγεθύνει’. Στο τι είναι τέχνη , μπορείς να φανταστείς κάθε έργο σαν μια πύρινη μπάλα που περιφέρεται στον άξονα του χρόνου και περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό της. Δεν αλλάζει το έργο παρά μόνο ο παρατηρητής και αυτός βλέπει κάθε φορά ένα διαφορετικό κομμάτι του έργου, που είναι στην ουσία πολυεπίπεδο. Δηλαδή κάθε νέος παρατηρητής βλέπει ένα νέο στοιχείο του έργου που εκ των πραγμάτων και λόγο εποχής είχε ο προγενέστερος του χάσει.

Λ. : Εγώ πιστεύω πως ανεξάρτητα με την εποχή ο κάθε άνθρωπος έχει μέσα του παρόμοιες αναζητήσεις και συναισθήματα τα οποία απλά ταυτοποιεί διαφορετικά ανάλογα με τα κοινωνικά ερείσματα που έχει. Δηλαδή ένα απλό συναίσθημα είναι ο εγωισμός. Κάποιος το 500 π.Χ. θα επέλεγε να ταΐσει τον εγωισμό του με εξουσία, σήμερα με χρήμα, αλλά και οι 2 το ίδιο πράγμα ταΐζουν. Έτσι και με όλα τα συναισθήματα και την έκφραση τους, δηλαδή δεν ανακαλύπτονται νέες πτυχές του έργου στο πέρασμα του χρόνου, απλά ταυτοποιούνται διαφορετικά από τον δέκτη. Γιατί ασχέτως με το τι θέλει να πει ο καλλιτέχνης , σημαντικό είναι το τι λαμβάνει ο δέκτης, καθώς για μένα καθένας γίνεται ένας μικρός καλλιτέχνης όταν ασχολείται με κάποιο έργο. Το αποδομεί και το επαναδομεί.

Θ.Μ. : θα προτιμούσα το πιο σύνθετο μοντέλο όπου και αλλάζει ο τρόπος λήψης του παρατηρητή και ταυτόχρονα περιστρέφεται η σφαίρα και φανερώνει νέα στοιχεία. Και συμφωνώ ως προς τη διεργασία ανάγνωσης ενός έργου τέχνης. Πρέπει ο αναγνώστης να αφιερώνει αντίστοιχη διαδικασία με τον καλλιτέχνη για να κατανοήσει όλες τις πτυχές ενός έργου του. Και στη σημερινή εποχή δε γίνεται αυτό. Δώσε σε ένα φίλο σου να διαβάσει Ρεμπώ σε μια καφετέρια να δούμε τι θα καταλάβει. Το διαδίκτυο έχει κάνει μόδα την επιδερμική ανάγνωση αλλά και την απρόσωπη επαφή, με συνέπεια τη μηδενική επικοινωνία. Το 70 μαζευόντουσαν παρέες και συζητούσαν για το Σταυρό του Νότου. Σήμερα δε θα το δεις αυτό.

Λ. : Αυτό γίνεται και σήμερα.. Ο συνδυασμός της διαδικασίας σκέψης του γραπτού λόγου με την αμεσότητα του προφορικού κάνει το διαδίκτυο βασικό φορέα βαθυστόχαστων συζητήσεων. Με το Σταύρο (ο γοητευτικός συνεργάτης) έχουμε κάνει μεγάλες συζητήσεις μέσω msn για έργα σας. Μιας και είπατε Καββαδία.. ο θείος μου έλεγε πάντα πως τα μαθηματικά έχουν προχωρήσει πολύ περισσότερο από όλες τα άλλες επιστήμες επειδή χρειάζονται μόνο μια κόλλα χαρτί. Πολλές εξισώσεις περίμεναν για χρόνια στα κιτάπια βιβλιοθηκών και εργαστηρίων μέχρι να βρουν τη φυσική εφαρμογή τους. Πιστεύετε πως κάτι το αντίστοιχο συμβαίνει και με τη μουσική και τη στιχουργική; Θέλω να πω πέρασαν 50 χρόνια από τη συγγραφή της καβαδιακής ποίησης ως τη μελοποίηση της.

Θ.M. : Εγώ δε θα επέμενα σε μια τέτοια αναλογία. Απαντώντας και στον θείο σου, η φυσική έχει σήμερα προχωρήσει σε σημαντικό βαθμό εξίσου σε χαρτιά. Αυτό που μου λες στέκεται πάνω σε όσα σου εξήγησα για τη φόρμα της κάθε εποχής και τα νέα στοιχεία που αντιλαμβάνεται ο δέκτης ανάλογα με την εποχή του. Έτσι και βάζοντας μουσική σε ένα πολυεπίπεδο κείμενο του παρελθόντος, το φέρνεις στην εποχή σου όπου η ανάγνωσή του διαφέρει και λόγω εποχής και λόγω των νέων στοιχείων που εσύ του προσέδωσες. Και μιας και μιλάμε για την επιτομή του έργου μου, τον Καββαδία, τι λέει σήμερα η ανάγνωση του Καββαδία; ‘Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία’ , κυνήγησε το αδύνατο. Ξεπέρασε τις καταγεγραμμένες σου δυνατότητες… αυτό που έχει σημασία να ζούμε είναι να ξεπερνάμε τις ικανότητες μας, να κυνηγάμε το αδύνατο… Ιδεολογικό σημείο που αφορά την κάθε νέα γενιά… Και για αυτό αγαπήθηκε και χιλιοακούστηκε και υπερκέρασε τις κριτικές που μιλούσαν για μελοποίηση ενός ημερολογιακού ποιητή.

Λ. : Αυτό για μένα φανερώνει πως χρειάζεται το ένστικτο και όχι το γνωστικό υπόβαθρο, η ακριβής αφιέρωση αντίστοιχης διαδικασίας με της δημιουργίας, για να κατανοήσεις ένα έργο τέχνης, αν και ξέρω πως διαφωνείτε (‘’τι πώς το ξέρω αναγνώστη, μου το είπε, αλλά δεν μπορώ να βάλω συζήτηση 2 ωρών εδώ μέσα..!!’’). Ο Καββαδίας λοιπόν και η προτροπή του για το αδύνατο, η προτροπή του για ελευθερία.. Σας ευχαριστώ πολύ.

Μια υγιής σχιζοφρένεια

Εαυτέ ένεκεν η ώρα ετούτη

που για λίγο το κούφιο μου Εγώ θα σε αποχωριστεί

Σα να σαι άλλος δυο λόγια θα σου πω

Κάθισε μαζί μας για λίγο στο τραπέζι

Κοίτα γύρω σου, είναι οι πτυχές σου σε πρόσωπα πλασμένες

Μη σκιάζεσαι ποιοι είναι όλοι αυτοί

Με το κύλημα του χρόνου καμπόσους θα γνωρίσεις

Πολλάκις Εαυτέ δεν έπραξες ορθά

μα με δυο λόγια μάταια και παραπλανητικά τη Συνείδηση μου ξεγελάς

Νοιώθεις τότε ευφορία μα είναι πλάνη η αγκαλιά

Κοίταξε την στα δεξιά

Πλέον πονηρεμένη στο ‘’εδώλιο σε στήνει’’ και περιτράνως πια σου λέει

-‘’Τόση η γνώση για το Εγώ σου

-όση και η γνώση του ψαριού για το δικό του σπίτι, τον Ωκεανό’’

-Για τιμωρία στο Ήθος εσπευσμένα κάνει λόγο

Τι έγινε Εαυτέ ;

Σε βλέπω αγχωμένο, νευρικό, δε θες μάλλον συναναστροφές

Μα αντίκρυ σου το Τέρας βλέπεις να μας χαιρετάει

Λοιπόν πως θα αμυνθείς σ αυτό;

Ή μήπως η παρουσία του σε κολακεύει ;

Θέλω πολλούς να σου συστήσω Εαυτέ

Κοίτα παράμερα αυτούς τους δύο

Η μία άσημος , είναι η Απλότις

Δεν αρέσκεται σε στοχασμούς και σκέψεις

Λίγο πιο δίπλα μία λόγιος, η Σύνθεσις

σε έναν αγώνα διαρκή άξια να φανεί

-‘’Μη σκοτίζεσαι κάποια να διαλέξεις και μη φοβάσαι πως έχθρα μεγάλη έχουν’’

-‘’Όλοι είναι αδέρφια, όλοι κατιτίς συνεισφέρουν’’

-Λόγια καθησυχαστικά άκουσε ο Εαυτός

Τι σου ψιθύρισε η Ισορροπία τον ερωτώ

‘’Τίποτα’’ μου απάντησε για να συνεχίσω τον ειρμό

-Μια βροντερή φωνή ξεπήδησε τότε μέσα από τον όχλο

-‘’Ειι..!! Για πάλι έξω το βαλες ; ‘’

Λίγοι να ξέρεις την πόρτα εκεί μπορούν να τη διαβούν

και ο Καθρέφτης έχει το χάρισμα αυτό

Εύκολα δε γελιέται και την εικόνα μας σε τρίτους με καμάρι διηγιέται 

-Σαν την πόρτα κλείνει το κλίμα γίνεται βαρύ και η ατμόσφαιρα αποπνικτική

-‘’Είμαστε φυλακισμένοι σε δαύτο το μπουντρούμι;’’

-‘’Και τι θα απογίνουμε;’’

Ερωτήματα αμέτρητα σε κατακλύζουν Εαυτέ

-Είναι εκείνη η στιγμή που το δάπεδο τραντάζεται, τα κρασιά ευθύς στο τραπέζι χύνονται

-τα φώτα τρεμοσβήνουν και τα φωτιστικά μοιάζουν σαν εκκρεμές που ταλάντωση εκτελεί

-Ρυάκια, απέραντες πράσινες εκτάσεις, καταγάλανος ουρανός και δυο πελώρια βουνά σα να μας προστατεύουν συνθέτουν πλέον το τοπίο

-‘’Σας αρέσει εδώ ή αλλού να πάμε;’’ ρώτησαν στο τραπέζι το Όνειρο και η Ελπίς

-Νοιώθεις πλέον δυνατός και την πλάτη σου δείχνεις επιδεικτικά σε κάθε πρόσωπο μουντό

-Τη Στεναχώρια λες δε μπορεί τη διώχνω πέρα μακριά

Μα μήπως είσαι αγενής και αυτό σου επιστραφεί ;

Σου μιλώ, δε με κοιτάς . Ποια παρουσία την προσοχή σου αποσπά ;

-‘’Αυτή εκεί! Είναι τόσο φλογερή, σα να αναβλύζει από μέσα της αέναη ζωηράδα’’

Είναι η Ανησυχία Εαυτέ και οι σκέψεις της κοχλάζουν

σαν την καυτή τη λάβα μέσα στον κρατήρα πριν να εκραγεί

Μα η πιο βαθιά η σκέψη της

μήπως είναι τελικά έρμαιο της Νιότης

και έτσι μια μέρα μας αφήσει και τη θέση της στην Απάθεια παραχωρήσει

Θέλω πολλούς να σου συστήσω Εαυτέ

Λίγη είναι όμως η άμμος που στην κλεψύδρα έχει απομείνει

Κλείνοντας μονάχα να σου πω

πως με άγνωστα πρόσωπα θα βρεθείς και με άλλα γνώριμα θα λυθείς

Εσύ είσαι όμως ο εκλεκτός, ο πρεσβευτής αυτών και Εγώ απλώς το αποτύπωμα σου

Σαν Ένα πριν γίνουμε πάλι Εαυτέ ας ξέρεις …

Με μια παρουσία ποτέ δε θα ειδωθείς αλλά απουσία μην την πεις

Αυτά σα σου είπα προσμένω από σένανε καρτερικά

τους συνοδοιπόρους σου να δω σα μαζί θα ταξιδέψετε, μαζί θα περιπλανηθείτε

στην ατέρμονη αναζήτηση της μίας, της μοναδικής Αλήθειας

Άλλο ένα λάθος

Άλλο ένα λάθος, στον ενθουσιασμό μου το έταξα

το χάδι που με κοίμιζε από πείσμα το πέταξα

Άλλο ένα λάθος, παλιό μου απόκομμα που ξέθαψα

την αγάπη που με ζέσταινε στην πυρά μου την έκαψα

Άλλο ένα λάθος, αφού καιρό τώρα δεν έψαχνα

με έχανα το παραδέχομαι, γι αυτό κι ούτε σε ξέχασα    

Άλλο ένα λάθος που σαν φόρεμα, μου ταίριαξα.

                             Πριν να γυρίσω από ψηλά για να σας συναντήσω                             

είχα στο νου μου τόσα ωραία 

κι εσείς φαινόσασταν τόσο μικροί     

δε φαντάστηκα ποτέ πως θα 'ταν να κάνω πίσω

πόσο αταίριαστοι είναι οι κόσμοι και ανυπότακτοι οι καιροί.

Μέσα τους όμως βρίσκεσαι, σ' αυτούς οφείλεσαι

δε φτάνει να κοιτάς, να ξεφυσάς και να οδύρεσαι

κάνε τους κόμπους σου τριχιά με μεράκι

σύρε το φόρτο σου στο δρόμο σου

στην αφεντιά σου να αράζει 

φτιάξε δικό της παγκάκι.

Διαμαρτύρεται όποιος χειραγωγείται

ο οποίος ενδιαφέρεται μόνο όταν αδικείται

να 'ξερα που τριγυρνάς όταν κοιμάσαι

τον φοβισμένο να βοηθάς και να φοβάσαι 

Η ανεπάρκεια που βλέπεις τριγύρω σου 

κρύβεται μέσα σου

ό,τι αλλάζει, στο βλέμμα σου

όλα τα στάσιμα, στα όλο και λιγότερα ρέστα σου

Καρφώθηκες σε μια βιτρίνα

χωλαίνεις κάτω απ' την απρόσωπη μπέρτα σου

πιες σε σκόνη γάλα

κρύψου κάτω απ' την κουβέρτα σου

Έχω πολλές ερμηνείες να σου δώσω

όχι για να σε πείσω

για να 'χεις ερεθίσματα να ασχολείσαι

να σε κεντρίσω πριν σε αφήσω

Δεν έχω αντοχή ούτε ανέχεια

τα αφήνω όλα στη μέση

για να έχουν συνέχεια

Δημιουργώντας αντιφάσεις

για την αντίληψη της φάσης

μέχρι που άραγε μπορείς να φτάσεις?

Το φτάνω στα άκρα

να δω αν αντέχει

και πόσο απ' αυτό που θέλω απέχει

-Κι άμα σπάσει;

-Μάθε πως να ζεις και χώρια

μάθε ό,τι καταστρέφεις, πώς μπορεί να φτιαχτεί

κάνε το λάθος και μάθε τα όρια

Παίζω τη μουσική μου στο αθόρυβο

κι όμως, άκου θόρυβο!

Το μάτι μου είναι αιμοβόρικο

κρατάω στουπί και βορικό οξύ

κι έχω ψύλλου πήδημα για κάθε εμπόδιο

Είμαι πουλί πάνω απ του κόσμου τη βοή

και ερπετό στου κάτω κόσμου την αυλή

είμαι η φωνή που της αρέσει να οδηγεί

και σε χρειάζεται για να υψωθεί

Μόνος φίλος μου το διάβασμα

αδιάβαστος κι αν είμαι

Μη διαμαρτύρεσαι και τα σκατά καλά είναι

από μέσα σου βγαίνουν κι αυτά - ψυχαναγκαστικοί συνειρμοί αγνοούνται

όλα τα αθάνατα από μέσα σου γεννιούνται

-Το κατάλαβες εδώ το λάθος;

-Όχι, ποιο είναι;

-Δεν θυμάμαι

-Δεν πειράζει! 

Αλλάζει το ύφος μου κινείται

οπότε άστο να αιωρείται.

-Τι μας διαχωρίζει τελικά; Τι μας σπρώχνει μακριά;

Εγώ ένα σπίρτο και εσύ νταλίκα μπαρούτι

Πως να μη γίνει το Μπαμ;

-Το ακούς το ούτι;

-Μη γυρίσεις!

Χαμένοι στις οστικές δονήσεις

δοσμένοι στις αστρικές παρεμβολές

ταγμένοι στις αστικές περιπλανήσεις

ξεχνάω το στρες

αφού πάντα δίνω πληρωμένες απαντήσεις

εκτός από μερικές φορές. 

Άλλο ένα λάθος, στον ενθουσιασμό μου το έταξα

το χάδι που με κοίμιζε από πείσμα το πέταξα

Άλλο ένα λάθος, παλιό μου απόκομμα που ξέθαψα

την αγάπη που με ζέσταινε στην πυρά μου την έκαψα

Άλλο ένα λάθος, αφού καιρό τώρα δεν έψαχνα

με έχανα το παραδέχομαι

γι αυτό κι ούτε σε ξέχασα    

      

Άλλο ένα λάθος που σαν φόρεμα, μου ταίριαξα..